Lansio adroddiad newydd mewn partneriaeth gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru

20/06/2019

Rydym wedi lansio adroddiad gyda Iechyd Cyhoeddus Cymru a'r Sefydliad Ymchwil Adeiladu sy'n dangos fod tai ansawdd gwael wedi costio mwy na £95m y flwyddyn i'r GIG yng Nghymru mewn costau triniaeth. Yn ôl yr adroddiad, gallai gweithredu i liniaru tai gwael weld adenilliad ar fuddsoddiad o fewn chwe blynedd.

 

Mae'r adroddiad yn edrych ar effaith ansawdd tai, cartrefi anaddas a digartrefedd ar iechyd a llesiant yng Nghymru, ac yn dynodi meysydd blaenoriaeth ar gyfer gweithredu. Mae tystiolaeth gryf fod tai gwael yn gysylltiedig gyda iechyd corfforol a meddwl gwael. Dengys ffigurau fod 18% o gartrefi yng Nghymru yn achosi risg annerbyniol i iechyd, a bod tai gwael yn costio dros £1bn y flwyddyn i'r gymdeithas yng Nghymru.

 

Ymysg ei argymhellion, mae'r adroddiad yn annog gweithredu i fynd i'r afael ag achosion afiechyd sy'n cysylltiedig gyda thai ansawdd gwael, fel tai oer a llaith, a pheryglon syrthio. Mae'r meysydd blaenoriaeth yn cynnwys gwella gwresogi ac awyriant cartrefi. Gallai uwchraddio cartrefi arwain at 39% yn llai o dderbyniadau ysbyty ar gyfer cyflyrau cylchrediad ac ysgyfaint, a gallai pob £1 a gaiff eu gwario ar wella cynhesrwydd mewn aelwydydd agored i niwed arwain at adenilliad o £4m ar fuddsoddiad. Gallai addasu cartrefi i weddu i anghenion yr henoed a phobl anabl arbed £7.50 i wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol am bob £1 a gaiff eu gwario.

 

Dywedodd Stuart Ropke, Prif Weithredydd Cartrefi Cymunedol Cymru:

 

"Mae gennym uchelgais hirdymor fel sector i adeiladu Cymru lle mae cartref da yn hawl sylfaenol i bawb, ac rydym wedi hyrwyddo manteision buddsoddiad mewn tai ar gyfer iechyd a llesiant pobl Cymru ers amser maith. Mae'r adroddiad hwn yn dangos yn glir yr effaith uniongyrchol a gaiff tai gwael ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, a byddwn yn parhau i weithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru i wneud yn siŵr fod buddsoddiad mewn tai yn flaenoriaeth."

 

Dywedodd Louisa Woodfine, Prif Arbenigydd Iechyd Cyhoeddus ac Arweinydd Tai Iechyd Cyhoeddus Cymru:

 

"Ni fu'r achos am fuddsoddi mewn tai i wella iechyd a llesiant erioed yn gryfach. Cymru sydd â'r stoc tai hynaf yn y Deyrnas Unedig, ac yn gymesur y costau triniaeth uwch sy'n gysylltiedig gyda thai gwael.

 

"Mae cost ddynol go iawn i dai gwael hefyd, gyda phobl sy'n byw yn y cartrefi lleiaf effeithiol o ran ynni ugain y cant yn fwy tebygol o farw yn ystod y gaeaf na'r rhai sy'n byw yn yr anheddau cynhesaf. Fodd bynnag, mae hyn yn golygu fod cyfleoedd go iawn i ni yng Nghymru i wneud gwelliannau sylweddol i iechyd a llesiant drwy gymryd camau gweithredu blaenoriaeth yn y sector tai.

 

"Mae ein hadroddiad yn canfod mai gweithredu nawr i wella ansawdd tai, sicrhau cartrefi addas ac i fynd i'r afael â digartrefedd yw'r mwyaf effeithlon o ran cost.  Mae angen i hyn gael ei gefnogi gan weithredu i ostwng anghydraddoldeb mewn tai, ac alinio tai, iechyd a gofal cymdeithasol yn fwy agos."

 

Mae'r adroddiad llawn ar gael yma.